Unveiling Sustainable Tourism Marvels: Inspiring Stories from the Western Balkans

Join us on an exhilarating journey through the Western Balkans as we uncover the true essence of sustainable tourism in North Macedonia, Montenegro, and Bosnia and Herzegovina. Our YouTube videos are a testament to the inspiring stories of those leading the way towards a greener, more responsible future for tourism in the region.

1. Balkan Green North Macedonia: Vevchani’s Sustainable Tourism Revolution

Immerse yourself in the unfolding story of sustainable tourism in North Macedonia, focusing on the pioneering destination of Vevchani. Vevchani has earned its place among the Top 100 Good Practice Stories for 2022, showcasing its unwavering commitment to sustainable development. Celebrate with us as four local businesses in Vevchani receive the prestigious Good Travel Seal certification, highlighting their dedication to sustainability and community upliftment. Explore the intersection of outdoor adventure and nature protection in Vevchani, witnessing how sustainable tourism practices are preserving the region’s natural beauty while empowering local communities.

2. Balkan Green Montenegro: Montenegro’s Responsible Tourism Trailblazers

Embark on an incredible adventure as we explore the first movers of responsible tourism development in Montenegro, nestled between the mountains and the seaside. Discover the wild beauty of the Komarnica Canyon.  Explore the surrounding villages, Tivatska Solila birdlife haven, and the marine wildlife in the Bay of Kotor.
Beyond biodiversity and business, learn from the pioneers of Montenegro’s sustainable tourism, and explore their purpose, principles, and remarkable achievements.

3. Balkan Green Bosnia and Herzegovina: Trebinje – A Sustainable Tourism Beacon

Dive into the heart of responsible tourism as you are guided through Bosnia and Herzegovina’s southern gem—Trebinje. Trebinje isn’t just a picturesque Mediterranean town; it’s a beacon and pioneer of sustainable tourism. Explore the Via Dinarica Blue Route and Orjen Protected Area, where outdoor adventure harmonizes with nature protection.
Discover how Trebinje has fostered a thriving environment for local farming and urban communities. Learn about their strategies for sustainable development and environmental protection.

4. Inspiring Responsible Tourism Stories Across the Western Balkans: Balkan Green

Join us for a captivating compilation video that weaves together the inspiring stories from North Macedonia, Montenegro, and Bosnia and Herzegovina. Witness the collective efforts of communities, businesses, and individuals striving for a more sustainable future in the Western Balkans.

Be inspired by the diverse landscapes, and innovative practices. Listen to heartfelt commitments to preserving the beauty of the region while uplifting local communities.

Dive into our YouTube channel and be part of the sustainable tourism movement in the Western Balkans!

9 tips to make your tourism business sustainable


We’re excited to 🌿 Introduce Balkan Green 🌍, a regional sustainable tourism initiative with partners Terena in Albania, Green Visions in Bosnia and Herzegovina, HYVÄ Coaching & Consulting in Montenegro, Mustseedonia in North Macedonia, and Good Place in Slovenia.

🤝 Our mission? To build a strong and reliable network of professionals dedicated to sustainable tourism development in the region.

As the official representative of Green Destinations and Good Travel Program in the region 🏆, we have the incredible opportunity and responsibility to work with destinations and businesses, providing education, coaching, advisory services, and certification in sustainable tourism practices.

In the next period we will share concrete examples on how to make your tourism business more sustainable. From understanding sustainability criteria and green product development, to marketing, we’re dedicated to assisting you make your business more responsible every step of the way.

Let’s join forces to make a difference! Together, we can elevate sustainable tourism in the Balkans and ensure a better future for our region. 🌿🌍💚

Tip 1 –  Eliminate single use plastic

Eliminating single-use plastic in your tourism business is a great initiative that can contribute to environmental sustainability. Here are some steps:

1. Conduct a plastic audit: Assess your business’s current plastic usage to understand the extent of the problem and identify areas for change.

2. Set goals and create a plan: Establish specific goals and develop an action plan with clear steps and timelines for reducing or eliminating single-use plastic.

3. Educate and train staff: Raise awareness among employees about the importance of reducing single-use plastic and provide training on alternative solutions.

4. Provide alternatives: Replace single-use plastic items with sustainable options, such as installing water stations instead of providing plastic bottles or offering paper, bamboo, or metal straws as alternatives.

5. Engage with suppliers: Communicate your commitment to plastic reduction to suppliers and encourage them to provide products with minimal packaging or in bulk.

6. Raise awareness among guests: Educate guests about the importance of reducing single-use plastic and suggest ways they can participate, such as bringing their own bags or using refillable toiletry dispensers.

7. Collaborate with local initiatives: Support local environmental initiatives and partner with organizations promoting sustainable practices to have a broader impact.

8. Track progress and celebrate successes: Regularly monitor and measure progress, celebrate milestones, and communicate achievements to staff and guests to inspire continued engagement and motivate others.

Remember that eliminating single-use plastic is an ongoing process. Continuously assess and improve your practices to ensure long-term sustainability and reduce the environmental impact of your tourism business.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 2 – Support local products and services

Supporting local products and services in your sustainable tourism business is an excellent way to contribute to the local economy, preserve cultural heritage, and minimize the environmental impact of your operations. Here are some strategies you can implement:

1. Prioritize sourcing products and services from local suppliers and businesses to support the local economy.

2. Engage with the local community, involve them in decision-making processes, and seek their input to foster cooperation and ownership.

3. Promote and support local cultural traditions, festivals, and events while educating tourists about their significance.

4. Provide training and employment opportunities to local residents to enhance their skills and create job opportunities.

5. Implement sustainable practices in your operations, such as waste reduction, water and energy conservation, and recycling.

6. Raise awareness among tourists about the importance of supporting local products and services and their positive impacts.

7. Collaborate with local businesses, tourism associations, and organizations to strengthen the local tourism ecosystem.

8. Continuously seek feedback and make necessary adjustments to improve sustainable practices and align with local needs and objectives.

Remember, the key is to develop long-term relationships with the local community and integrate sustainability into every aspect of your tourism business. By doing so, you can create a positive impact on the environment, society, and economy while providing an authentic and enriching experience for your guests.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 3 – Consult the local communities regarding your trips and services

When conducting trips and activities, it is crucial to consult and engage with the local communities to avoid any adverse effects on their access to livelihoods and resources. Here are some steps you can take:

🌲 Identify in the local communities groups that may be affected by your business activities. This can include local residents, indigenous communities, fishermen, farmers, and other relevant groups.

🍀 Engage in meaningful dialogue with the local communities to understand their needs, concerns, and aspirations. Actively listen to their perspectives and involve them in decision-making processes related to your business activities.

🪴Assess the potential impacts of your business activities on local access to livelihoods, land, aquatic resources, rights-of-way, transport, and housing.

♻️ Identify and implement ways to minimize any adverse effects on local access to livelihoods and resources. This can include measures such as land or resource restoration, alternative livelihood opportunities, or compensation for any losses incurred.

❇️Support and collaborate with local initiatives that promote sustainable development, community empowerment, and the protection of local livelihoods.

💹Regularly monitor and evaluate the impacts of your business activities, addressing concerns and ensuring satisfaction within the local communities.

By following these steps and actively involving the local communities in decision-making processes, you can work towards minimizing adverse effects on local access to livelihoods and ensure sustainable development in the areas where you operate.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 4 – Inform your guests about key sustainability issues in the destination

Why is it important for tourism operators to inform guests about key sustainability aspects in the destination?

– Guests who are aware of the environmental impact of their actions are more likely to make conscious choices that minimize harm to the destination’s ecosystems, such as conserving water💦, reducing waste♻️, and respecting local flora and fauna🌸.

– By informing guests about the destination’s unique cultural traditions, heritage sites, and indigenous communities, operators can raise awareness about the importance of respecting local cultures and traditions. This helps preserve the authenticity of the destination and ensures that tourism activities do not negatively📈 impact local communities.

– Sustainable tourism aims to ensure the long-term viability of a destination by balancing ⚖️economic, environmental, and social factors. By informing guests about sustainability aspects, operators can foster a sense of responsibility and encourage sustainable practices among visitors. This can help reduce the negative impacts of tourism, such as overconsumption of resources, overcrowding, and strain on local infrastructure.

– Increasingly, travelers are seeking out destinations and operators that prioritize sustainability🏅. By proactively addressing sustainability issues and informing guests about their efforts, tourism operators can build a positive reputation among environmentally and socially conscious travelers.

Ultimately, the success of our industry hinges on our ability to foster a deep sense of responsibility and stewardship among travelers💚. By equipping guests with knowledge about sustainability and encouraging them to make conscious choices, we can collectively protect our fragile ecosystems, celebrate and preserve diverse cultures, and uplift local communities.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 5 – Offer low-impact activities

🚵Low-impact activities , such as outdoor sports like walking, hiking, and cycling, rural tourism, wildlife watching, non-motorized water sports, and insightful cultural activities, are crucial for several reasons:


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 6 – Preserve the Integrity of your Activity Areas

When tour operators cause damages to the activity area and community, it is crucial for them to take responsibility and implement measures to👩‍🔧 repair, compensate, and prevent future harm caused. Here are some ways tour operators can achieve this:

Immediate action: Assess the extent of the damages and take steps to prevent further harm. This may involve halting the activity temporarily, removing any hazardous materials ☢️, or securing the area to prevent additional damage.

Community🏘️ involvement and support: Engage with the affected stakeholders and involve them in the repair, compensation, and prevention process. Seek their input and involve local residents in the restoration activities, ensuring their voices are heard and respected.

Environmental restoration: Develop a comprehensive plan 🌲for restoring the natural environment or any damaged infrastructure. This may involve activities like replanting vegetation, repairing trails or pathways, cleaning up pollution, or restoring habitats for local wildlife.

💰Financial compensation: Work with local stakeholders to determine a fair and equitable compensation structure that considers the extent of the harm caused.

Long-term sustainability: Implement sustainable practices to minimize future damages, including training guides and staff on environmental conservation, adhering to responsible tourism practices, and monitoring the impact of activities on the area and community.

It’s essential for tour operators to prioritize the well-being of the environment and local communities, and to take proactive steps to repair damages and provide fair compensation. By demonstrating responsible practices and fostering positive relationships 🦚, tour operators can help rebuild trust and contribute to the sustainable development of the activity area.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 7 – Provide your drivers with an eco driving 🚌code of conduct

Eco-driving is a method to decrease fuel consumption and CO2 emissions without needing to upgrade a vehicle’s technology. Driving behavior, along with factors like weather and road conditions, can have a significant impact on fuel efficiency. By adopting eco-driving habits, it is possible to save a noteworthy amount of fuel (up to 10-20% with professional training) while also improving road safety.

Additionally, eco-driving has the following benefits:

Use the following set of recommendations to create an eco-driving code for your drivers and transport companies

– Drive at the designated speed limit 🚫and use lower gears to save carbon emissions.
– Use the engine more consciously by letting go of the gas pedal in time.
– Check your route 🗺️ before leaving to avoid traffic and prevent getting lost.
– Adopt a relaxed and defensive driving style, and look ahead to avoid sudden stops (e.g., by anticipating traffic jams or red lights and easing off the gas pedal).
– Avoid idling; instead, switch off the engine when anticipating a long wait (e.g., at railroad tracks or checkpoints).
– Remove the roof rack or any unnecessary accessories when not in use.
– Check tire pressure before leaving.
– Use heating 🔥or air conditioning only when necessary.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 8 – 💰Pay staff a living wage

All employees of the company have an employment contract, including labor conditions and a job description. The company pays employees at least a living wage which is equal to or above the legal minimum.

A living wage is the remuneration a worker receives for a standard workweek. The amount should be sufficient to afford a decent standard of living for the worker and their family. Elements of a decent standard of living include food🍎, wate💦r, housing🏘️ , education📚, health care🏥 , transportation🚙, clothing, and other essential needs, including provision for unexpected events.

The living wage is often defined by law and redefined on a yearly basis; however, it can be incremented by companies to ensure their employees will earn enough to live, based on the real cost of living in their respective countries.

In the employment contracts, the salary/wage must be mentioned and be of an accepted level in your country.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Tip 9 – Lose the single use plastic spoons 🥄

We love coffee ☕️, and we 😡hate these plastic spoons!

Can anyone help with a quick calculation? Let’s take Montenegro as an example, considering only the inhabitants and not even counting the tourists’ consumption. Montenegro 🇲🇪has approximately 650,000 inhabitants, of which maybe half have one coffee per day in a cafe, restaurant, or at work. This amounts to 325,000 coffees per day.

If 90% of these coffees are served with a plastic spoon (which seems to be the case), it means there are 292,000 single-use plastic spoons used per day. Unfortunately, not all of them end up in the garbage; we find them in various places.

Let’s assume there are 300 such days in a year, resulting in a total of 292,000 spoons multiplied by 300 days. This amounts to 87 million single-use plastic spoons per year, just in Montenegro. Over five years, this adds up to 439 million spoons 🥄🥄🥄or over 1,000 tonnes, which eventually end up in landfills, rivers, lakes, seas, and harm wildlife such as fish and birds. Ultimately, these microplastics affect all of us.

Therefore, let’s go back to a coffee culture that embraces real spoons that can be washed 💦 and reused ♼, just like cups are.


Dit bericht op Instagram bekijken


Een bericht gedeeld door Balkan Green (@balkan_green)

Како првите туристички дестинации и бизниси во Албанија, Босна & Херцеговина, Црна Гора и Северна Македонија го озеленуваат Балканот

Четири настани за одржлив туризам во Требиње, Тиват, Вевчани и Белш, беа организирани од 30 март до 6 април од страна на петте партнери на Balkan Green од Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Северна Македонија и Словенија. На Roadshow-то беше подигната свеста кај дестинациите, бизнисите и засегнатите страни за темите за одржлив туризам, вклучително: Зошто, Како и Кој за одржливост во туризмот – Зошто треба да се вклучат дестинациите и бизнисите, истакнувајќи ги регионалните иницијативи за добри практики, научените лекции, пост-пандемиски трендови на патување и многу повеќе.

Над 125 учесници од дестинации, мали и средни претпријатија и индивидуални даватели на услуги присуствуваа на Roadshow-то во текот на четири дена.

Ова RoadShow и другите активности на Balkan Green се поддржани од проектот на USAID за економски развој, управување и раст на претпријатијата (EDGE).




Требиње, Босна и Херцеговина

Првиот ден од BG Roadshow-то беше посветен на одржливоста и што таа значи за туризмот. За прв пат јавните институции, бизнисите и засегнатите страни имаа можност да разговараат и да преземат првични чекори кон заедничка стратегија за одржлива иднина на туризмот во БиХ.

Учесниците беа добредојдени и инспирирани од г-дин Алберт Салман, основач и претседател на Green Destinations, кој обезбеди рамка за унапредување на одржливоста во туризмот во регионот. Требиње, како прва дестинација од БиХ што беше препознаена од Green Destinations, сподели искуство и научени лекции со публиката.

Во текот на денот, пет нови дестинации (Босанска Крупа, Коњиќ, Националниот парк Козара, Споменикот на природата Скакавац и Самац) се пријавија на Green Destination Top 100 Good Practice Stories Competition за 2023 година, додека Требиње се пријави за продолжување со Green Destination Awards and Certification програмата.

Посебна сесија беше посветена на Good Travel Program, а партнерите во Balkan Green од Босна и Херцеговина, Green Visions, разговараа за можностите за бизнисите и обезбедија детални информации за процесите и барањата, како и придобивките од сертификацијата со Good Travel Program.

На крајот денот, учесниците присуствуаа на настан за вмрежување во Herzeg House, која промовира и продава стоки од преку 120 локални компании и производители и е добитник на наградата за Top 100 Good Practice Stores за 2021 година.


Тиват, Црна Гора

Тиват е прва дестинација во Црна Гора, а воедно и во цел Западен Балкан која ја доби бронзената награда на Green Destinaitions во 2022 година за нејзините залагања за одржлив развој и мониторинг, кои започнаа во 2020 година. Дестинацијата се фокусираше на програмите за поддршка на општината за рурална ревитализација и како истите успешно да се искористат. Во попладневните часови на групата и беа презентирани практични примери и предизвици во селото Горња Ластва.

Даница Бањевиќ, директорката на Туристичката организација Тиват, сподели неколку интересни клучни бројки, кои покажуваат посилен пред и постсезонски проток на посетители и ноќевања. Исто така се дискутираше и за балансирање на заштитата на природата со одговорна промоција и управување со туризмот во Специјалниот природен резерват Тиватска Солила, победник во 2020 година на Green Destinations Top 100 Good Practice Stoeirs, во категоријата Природа и Eкотуризам.


Вевчани, Северна Македонија

Вевчани, најмалата општина во Македонија, и првиот учесник во Green Destinations Top 100 Good Practice Stories во 2022 година, соодветно беше домаќин на Balkan Green Road Show-то во Северна Македонија. Покрај општина Вевчани, четири бизниси го започнаа патот кон поодржлив развој преку Good Travel Програмата.

Добредојдени од градоначалникот на Вевчани, нашиот настан го започнавме со претставување на Balkan Green и Green Destinations, доближувајќи ги програмите до учесниците и зборувајќи за напредокот на Вевчани. Имавме задоволство да бидеме поздравени и инспирирани од Алберт Салман, основач и претседател на Green Destinations. За време на нашата пауза уживавме во вкусна традиционална храна подготвена од локални производители. Потоа следеше интерактивна панел дискусија на тема ,,Зошто, кој и како и реалноста во одржливиот туризам” со Јасминка Варналиева од USAID-EDGE, Јана Апих од Good Place, Словенија, Наталија Ангелова од МЕД (Македонско еколошко друштво) и Тиери Жубе од Green Visions, Босна и Херцеговина, модерирана од Александар Донев од Mustseedonia, која придонесе за убава дискусија за одржливиот туризам во земјата и регионот, како и активно вклучување на учесниците во истата.


Белш, Албанија

Оваа последна станица на RoadShow-то беше обележана со присуство на Јасминка Варналиева од USAID EDGE, главен финансиски поддржувач на RoadShow-то и основачот и претседател на Green Destinations, Алберт Салман.

Учесниците имаа можност да слушнат нешто повеќе на тема брендирање и маркетинг во областата на одржливиот туризам. Јана Апих од Good Place, организацијата инструментална во создавање на “Slovenia Green” презентираше некои од најдобрите практики и научени лекции од успешната национална програма за одржливост на Словенија.

Попладневните сесии се фокусираа на јавно-приватните партнерства во развојот на туризмот, со жива панел-дискусија помеѓу учесниците и панелистите. На крајот на денот, сите имаа можност да го посетат локалниот Еко парк (https://www.instagram.com/dumrea_ecopark/).


  1. Настаните за вмрежување со споделување практични информации, размена и применети искуства, се клучни за вклучување и заинтересираност на повеќе дестинации, бизниси, заштитени подрачја и туристи во одржливи туристички практики и услуги. Кога се прави правилно, комбинацијата на настани и комуникациски платформи има огромен меѓусекторски потенцијал да придонесе за одржлив раст, диверзификација, намалување на сиромаштијата, зачувување на биолошката разновидност и управување со природните ресурси.
  2. Заштитените подрачја играат важна улога во процесот на одржливост на дестинацијата. Ставањето на заштитата на животната средина во центарот на која било дестинација, особено кога е ратификувана со закон, ја става дестинацијата во предност за ангажирање на оддалечените заедници и владините служби во долгорочното управување со дестинацијата. Заштитеното подрачје, кога добро се управува, ја штити животната средина, привлекува, информира и управува со посетителите, како и стимулира создавање услуги во околните заедници околу дестинацијата.
  3. Јавно-приватните партнерства се клучот за долгорочна одржлива туристичка стратегија во дестинацијата, преку ангажирање и поддршка на локалните бизниси. Владите можат да учествуваат и да го планираат одржливиот развој на туристичката индустрија во дестинацијата. Во текот на целиот пат им помагаме на бизнисите да станат поконкурентни и поуспешни без да се исцрпат природните и културните ресурси од кои зависат нашите земји.
  4. Зелените тимови и нивните координатори за одржливост имаат потреба од јасни описи на работните места и посветеност од нивните дестинации, т.е. општинските власти, одборите на парковите, развојните организации и организациите за управување со дестинации. Со инвестирање во нивниот Зелен тим, дестинациите можат да работат кон долгорочни цели за одржлив развој кои бараат значителна посветеност и ресурси, т.е. човечки, финансиски и социјални.
  5. Сертификацијата за одржлив туризам за МСП е камен-темелник за развој на одржливи дестинации и регионални производи. Колку повеќе деловниот сектор е вклучен во правењето на нивните услуги и деловните практики за управување со одржливост, толку повеќе од дестинацијата се бара да ги координира активностите на широк опсег на засегнати страни, т.е. општински услуги вклучувајќи планирање, управување со отпад, енергија, вода, труд, заштита на животната средина итн.



Нов промотивен документарец ја оживува гурманската рута на Slovenia Green

Возењето велосипед по Slovenia Green Gourmet Route претставува многу повеќе од само вртење педали од едно прекрасно планинско селце до друго. Возењето по оваа патека која го опфаќа секој агол на земјата е за сите места помеѓу. За возење покрај виногради кои наеднаш се протегаат низ целиот хоризонт. За дружба со пријателите и искуство со Мишелин ѕвезда.. Или во локално бистро за оброкот на вашиот живот. За доаѓање до панорамски поглед со Алпите зад вас и Јадранското Море пред вас. Slovenia Green Gourmet Route (SGGR) е за движење (и јадење) низ една од најодржливите земји во светот, притоа впивајќи приказни од локалните заедници и учејќи за често занемарената култура со човечка брзина.

Само погледнете го ова штотуку објавено, сосема ново видео од оваа неверојатна рута:


Slovenia Green Gourmet Route (SGGR) која започна минатата година, е совршена за се поголемиот број светски патници кои се во потрага по задоволство, авантура и одговорност. Комбинирајќи храна, сертифицирани Slovenia Green дестинации, прекрасни и разновидни пејсажи, предизвикувачки и безбеден велосипедизам и ,,најодржливата земја во светот”, SGGR има по нешто за секого, но никогаш не ги заборава своите корени – локалните заедници расфрлани низ оваа прекрасна, централноевропска нација.

Патување низ Словенија – на зелен начин

Рутата поминува само низ зелени, сертифицирани дестинации и ја преминува речиси цела Словенија – која беше прогласена за Европски регион за гастрономија за 2021 година. Патеката ги обезбедува сите информации кои им се потребни на велосипедистите за да ја откријат Словенија користејќи шумски и тивки патишта. Главен приоритет на Green Gourmet Route  е храната и виното, при што се посетуваат реторани со Мишелин ѕвезди (Словенија ги доби првите Мишелин ѕвезди во 2020 година), одлични локални бистроа, фарми и винарии. Маршутата беше создадена со цел да им ги обезбеди сите потребни информации на патниците за да уживаат во богатата винска историја на оваа земја и да научат повеќе за нејзината експанзивна култура на храна.

SGGR започнува во главниот град на Словенија, Љубљана, и го користи пригодниот железнички систем на земјата се до долината Соча, врамена во Алпите. Потоа велосипедистите возат до долината Випава, се тркалаат во Карстниот регион и со друг воз одат кон исток. По откривањето на регионот на реката Сава, патниците одат северно кон Птуј покрај реката Драва, па се до Марибор.

SGGR е рута на која природата, храната, одличното вино и зелените сертифицирани дестинации се главни атракции. Но, можеби и најважен аспект од новата маршута е тоа што и луѓето по патеката се најзначајни.


Најмалата општина во земјата е меѓу најголемите ѕвезди за одржливост

Во Северна Македонија има толку многу историски заменитости, поради што често е лесно да не се примети оваа неверојатна убавина. Таков е случајот со Вевчани, најмалата општина во земјата.

Сместено во југозападниот дел на Северна Македонија, на само 15 километри од Охридското Езеро – најстарото езеро во Европа и светско културно и природно наследство на УНЕСКО – под падините на планината Јабланица – на површина од само 35 квадратни километри и население од околу 2500 жители.  Вевчани претставува еколошки и геолошки уникатен локалитет со силно негувана традиција, култура и природни богатства.

Вевчанските извори кои се наоѓаат на надморска височина од 960 метри и се состојат од седум помали извори кои се спојуваат и го сочинуваат текот на реката Вевчани и пештерата од која извираат се вистинска природна реткост и уникатни за оваа мала заедница. Дополнително, локалниот контекст на Вевчани е особено важен и специфичен. Луѓето таму со векови живеат во хармонија со природата, користејќи ги нејзините ресурси на одржлив начин. Нивното поистоветување со природата е значајно и тие се особено горди на фактот што на нивната територија има заштитено подрачје. Вевчанските извори беа прогласени за заштитено подрачје во категоријата III Споменик на природата во 2012 година.

Но, иако државата прогласува и воспоставува заштитени подрачја, не издвојува средства од својот буџет за нивна финансиска поддршка.  Така, во 2019 година, со цел да и се помогне на општина Вевчани да обезбеди финансиска одржливост, Програмата за зачувување на природата во Северна Македонија – проект на Швајцарската Агенција за Развој и Сорабока, координиран од Фармахем и МЕД (Македонско Еколошко Друштво) и во соработка со Министерството за Животна Средина и Просторно Планирање – воведе концепт за идентификување можности за дизајнирање механизми за поттикнување на плаќање за екосистемски услуги за да се обезбеди финансиска одржливост. Од спроведената повеќекритериумска анализа произлезе дека одржливиот туризам, како пакет на културни услуги, е екосистемска услуга за која е најизводливо да се дизајнира шема за плаќање.

Со цел да продолжи да се развива на одржлив начин, Mustseedonia и Balkan Green, поддржани од Фармахем и МЕД започнаа да работат со локалната заедница во Вевчани на нивно образование, обука и вклучување во методите и практиките на одржлив туризам преку Good Travel Program на ниво на бизниси и Top 100 Good Practice Stories на ниво на дестинација. На овој начин ќе се поттикне развојот на општина Вевчани како прва сертифицирана одржлива дестинација и со тоа модел кој ќе послужи како инспирација и ќе се преслика на други дестинации низ државата.


Магнетот за патници стана светилник за промени

Крајбрежниот град Тиват се наоѓа на сливот на драматични предели и џебови на успешни приказни за одржлив туризам. Зелени планини и природниот парк Врмац, светско наследство за природата и културата на УНЕСКО, кој го дели со Котор долж Бока-которскиот залив, ја опкружуваат оваа заводлива дестинација.  Селото Горња Ластва на Врмац е избрано за ,,Програмата за надградба” на UNWTO – најдобри туристички села за 2021 година.

Приказната за промените на Тиват е извонредна. Пред повеќе од еден век тука беа обучувани стотици мајстори, бравари и бродари. Денеска, најубавите јахти од целиот свет доаѓаат и се закотвуваат во Порто Монтенегро. Поранешното воено пристаниште се претвори во престижен дом на јахти и едрење. Вториот полуостров во регионот, Луштица, е познат по традиционалните локални производи – маслиново масло, сирење и пршута. Прекрасни плажи, велосипедски и патеки за планинарење како и заливот Луштица се местата за активирање и релаксација.

Тиват постави национален и навистина и интернационален пример за неговата здрава трансформација од волшебен и малку потценет град во посакувана дестинација. Ја зачува својата традиција и погодностите на крајбрежниот живот, заедно со медитеранското гостопримство, гастрономија, начин на живот, жива култура и богато историско и поморско наследство, кои служат како знаменитости на Бока. Самиот град се чувствува променет а во исто време и непроменет.

Градскиот парк, основан во 1892 година е раскошна ботаничка градина – заштитено подрачје со ела, кедар и борови дрвја, како и низа егзотични растенија донесени од морнари од целиот свет – навистина одлично место за прошетка и освежување. Помеѓу градот и Луштица се наоѓа Специјалниот Природен Резерват Тиватска Солила каде може да истражувате, пешачејќи или додека возите велосипед и да научите за заедничкиот живот на човекот и природата. Името го добил од солените садови од каде што некогаш се вадела сол. Денес, Тиватска Солила е заштитено подрачје и едно од ретките преостанати крајбрежни мочуришта и засолништа за птици на источниот Јадран – важно место за одмор на птиците преселници и дом на 111 видови птици како фламинго, кранови, корморани и јастеби.  Прогласен е за победник на Green Destinations Top 100 Story Awards 2020 во категоријата ,,Природа и Екотуризам”.


Уште една практика на позитивна промена е ,,ТрансформаТиват”. Локални уметници редизајнираа  електрични кабинети, од празни, сиви платна во јавни уметнички дела. Лоцирани покрај брегот на шеталиштето, тие внесуваат креативни вибрации на неочекувани места, совршени за семејства, велосипедисти и сите оние кои уживаат во уличната уметност.

Тиват е првиот град во Западен Балкан награден ос Green Destinations за посветеноста на ,,зелениот тим”  за одржливо управување со дестинацијата и работа со локалната заедница, опслужувајќи им на и на граѓаните и на посетителите.

Требиње стана шампион во одговорен туризам и ,,Зелена Дестинација”

Порано, Требиње беше познат како најјужниот и најзаспан град во Бозна и Херцеговина, се додека не беше откриен од локални и меѓународни патници кои ги посетуваа соседните UNESCO локалитети – Дубровник, Мостар, Котор или аџилакот Меѓугорје. Денес, Требиње е пример во регионот за одговорни туристички практики и соработката со локалите производители на храна за да го сменат наративот за понудата и побарувачката.

За оние кои не знаат, овој дел на Херцеговина (генерално, јужната половина на Босна и Херцеговина) е познат по инзвонсредните вина, античкото православно наследство и природните карстни и варовнички пештери и врвови. Оваа комбинација го прави Требиње уникатно. Само 30тина километри од метежот и вревата на Дубровник, ве транспортира во еден поинаков свет – на мир, благодарност за бавносто живеење и чувството на локалец… иако сте можеби таму за прв пат.

Но, патот на Требиње не беше лесен. Како што стануваше популарен кај посетителите, така стануваше и јасно дека производителите не беа во можност да допрат до патниците. Така, во 2017 година, општина Требиње одлучи да го смени тоа со тоа што иницираше долгорочен напор да се поврзе со производителите и на тој начин да го започне своето одржливо патување.

Половина деценија подоцна – преку зголемување на капацитетите и вештините во производството, стандардизацијата, сертификацијата, деловната дигитализација, маркетинг и брендирањето – локална продавница за органски производи наречена Херцеговачка Куќа (Herceg’s House) сега нуди над 1.000 различни регионални производи, од мед, вино, сирење, ликери, природни сокови, чаеви па се до природна козметика и сето тоа се продава директно на туристите и локалците. Со ова се зголеми и бројот на работни места, како и бројот на регистрирани земјоделски фарми од 350 на 700 и што е најважно, помогна локалните млади луѓе да се задржат и работат во земјоделскиот и турстичкиот сектор.

Додека се соочуваше со предизвиците на иницирање и одржливо управување со дестинацијата, раководството на Требиње ја препозна вредноста во споделувањето на она што го научиле. Подложени на ригорозен преглед на управувањето, иновативноста, преносливоста, ефективноста и одржливоста (економска, социјална и еколошка) Требиње се здоби со статус како една од Топ 100 Зелени Дестинации. Понатаму, на ITB – меѓународен саем за туризам во Берлин, во март 2022 година Требиње освои прво место во категоријата Локализирање и Декарбонизација на Синџрот на Снабдување на Дестинацијата.

Но Требиње продолжува со своите напори за одржливост и во 2023 година. Овој пат градот има за цел да ги адресира сите 30 основни критериуми за одржливост на Green Destinations. Овие активности ќе ја гарантираат еволуцијата на Требиње кон шампион во одржлив туризам.


Подигање на стандардите на индустријата и свесноста истовремено

Одржливиот туризам на Западен Балкан отсекогаш бил предизвик. Но, во последно време, направени се големи инвестиции и напори за промовирање на одржливиот туристички развој во регионот. За жал, многу локални жители, особено за време на пандемијата, не сакаат да се фокусираат на долгорочните придобивки, ставајќи го моменталниот опстанок на прво место.

Balkan Green, регионалната иницијатива за подигање на стандардите за одржливост и свеста во туристичката индустрија, има за цел да ја направи оваа практика подостапна и попривлечна за жителите.

Концептуално, одговорниот туристички бран почнува да се врти. Во 2022, на пример, поголем интерес во одржливост е забележан низ целиот секторот бидејќи одржливиот развој и управување се повеќе почнаа да се поврзуваат со издржливоста, довербата на клиентите, ограничувањето на негативните влијанија и заштедата на трошоци.

Никаде ова не било поочигледно како во Албанија. Во март 2022, партнерите на SUSTOUR (Sustainable Tourism Destination Development- Развој на Одржливи Туристички Дестинации), проектот КОСМЕ, финансиран од ЕУ, упатија повик до МСП (мали и средни претпријатија) да аплицираат за сеопфатна програма за поддршка за подобрување на нивните перформанси за одржливост. Целта беше да изберат 175 тур-оператори и туристички агенции за учество, но на крај, прифатија три пати повеќе учесници во програмата од 35 европски земји, вклучувајќи и 14 мали и средни претпријатија од Албанија, што е најголем број учесници од земја од Западен Балкан.

Ова претставува ветувачки чеор во одржливиот туризам во земјата и регионот. Всушност, бројот на апликации од Западен Балкан беше многу поголем од предвиденото, што и покажува дека интересот на сопствениците на бизниси за понатамоѓен одржлив развој се повеќе се зголемува.

Програмата SUSTOUR, која започна во јули, 2022 година, ќе трае до крајот на јуни, 2023 година. Тур-операторите и туристичките агенции кои учествуваат имаат избор да станат Travelife Partner или Travelife Certified, базирани на стандардите на Глобалниот Совет за Одржлив Туризам (GSTC) за одржливо управување во туристичката индустрија. Дополнително, можат да продолжат и со специјализирана програма насочена кон специфични теми, како што се одржлива пластика, јаглерод, управувње со синџирот на снабдување или сертификација за крајбрежни екскурзии.

Програмата ќе вклучува онлајн тренинзи, сеопфатен индивидуален и групен коучинг, како и меѓусебна размена. Учесниците исто така ќе бидат охрабрени да присуствуваат на европските трговски саеми каде што ќе можат да се промовираат и каде што ќе се организираат настани за размена на искуства, вклучително и презентирање на награди на оние кои завршиле со програмата.

Balkan Green ја поддржува оваа програма со коучинг и ко-финансирање на 37 учесници во Југоисточна Европа. Претставници на Balkan Green, вкупно 5 до сега, се обучени како тренери на Travelife со цел да помогнат во исполнувањето на барањата на амбициозната цел на SUSTOUR истовремено да тренира над 600 тур-оператори и туристички агенции од европа за одржливо управување. Нашите тренери ќе организираат и дополнителни активности за подршка и обезбедување реурси за малите и средни претпријатија од регионот.

За да се вклучите во ова движење и за да ја видите ццелосната листа на учесници, посетете ја веб страната.